Tom I, księga I

Rozdział I – O podziale pracy

Podział pracy:

• dużo bardziej widoczny w mało ważnych dziedzinach wytwórczości niż w wielkich przemysłach, ze względu na możliwość skupienia robotników w jednym miejscu;
• Przykład wyrobu szpilek – 18 odrębnych czynności wykonywanych przez różnych pracowników;
• przynosi proporcjonalny wzrost siły produkcyjnej pracy;
• w jego wyniku wyodrębniły się różne zawody i zajęcia;
• najdalej posunięty w krajach o najwyższym stopniu rozwoju gospodarczego
• w rolnictwie podział pracy nie jest możliwy w tak dużym stopniu jak w przemyśle. Stąd kraje zróżnicowane pod względem bogactwa mogą konkurować, jeśli chodzi o taniość i jakość ich zboża, bo nigdy nie będą miały tak dużych różnic związanych z podziałem pracy i radykalnym obniżeniem przez to kosztów, jak w przypadku przemysłu.

Ta sama liczba ludzi może w następstwie podziału pracy wykonać znacznie większą jej ilość dzięki:

1. Wzrostowi sprawności każdego robotnika (zwiększa ilość pracy, którą może on wykonać)

2. Zaoszczędzeniu czasu, który się zwykle traci, gdy się przechodzi od jednego rodzaju pracy do drugiego

3. Wynalezieniu (pod wpływem podziału pracy i skupienia się na pojedynczych czynnościach) wielkiej liczby maszyn ułatwiających i skracających pracę, przez co pozwalających jednemu człowiekowi wykonać pracę wielu ludzi

Dzięki podziałowi pracy społeczeństwo zyskało powszechną zamożność sięgającą nawet do najuboższych warstw społeczeństwa. Większa ilość własnych wyrobów w stosunku do potrzeb jednostki zaowocowała wymianą dobra na inne dobro lub na jego pieniężną wartość.

Rozdział II – O źródle podziału pracy

Podział pracy jest koniecznym, powolnym i stopniowym następstwem skłonności ludzkiej natury (do wymiany, handlu i zamiany jednej rzeczy na drugą), która kieruje się praktycznymi korzyściami.

Skłonność ta jest wspólna wszystkim ludziom i tylko ludziom. Człowiek prawie ciągle potrzebuje pomocy swych bliźnich i na próżno szukałby jej jedynie w ich życzliwości. Jest bardziej prawdopodobne, że nakłoni ich do pomocy przemawiając do ich egoizmu i osobistych korzyści.

„Nie od przychylności rzeźnika, piwowara czy piekarza oczekujemy naszego obiadu,

lecz od ich dbałości o własny interes.”

Przez umowę, wymianę i kupno otrzymujemy większą część tych wzajemnych usług, których potrzebujemy. Ta skłonność do wymiany jest źródłem podziału pracy.

Odmienność przyrodzonych zdolności jest u ludzi mniejsza niż się to wydaje, a różnorodność uzdolnień jest skutkiem, nie zaś przyczyną podziału pracy.

Rozdział III – Podział pracy jest ograniczony rozległością rynku

Skoro możność wymiany prowadzi do podziału pracy, to stopień podziału musi być zawsze ograniczony zakresem tej wymiany – rozległością rynku. Na bardzo małych rynkach wysoce rozwinięty podział pracy jest niemożliwy; podobnie istnieją zawody, które mogą być wykonywane jedynie w wielkich miastach (np. tragarz). W samotnie stojących domach i małych wioskach mieszkańcy muszą umieć wykonywać większość potrzebnych im zajęć.

Tom II, księga IV

Rozdział II – O ograniczeniach przywozu z obcych krajów takich dóbr, które można wytwarzać w kraju

Ograniczenie, za pomocą wysokich ceł lub bezwzględnych zakazów, przywozu z zagranicy dóbr wytwarzanych również w kraju zapewnia przemysłowi krajowemu monopol na rynku wewnętrznym. Wspiera to tę gałąź przemysłu, która z tego korzysta i kieruje ku niej więcej pracy i zasobów społeczeństwa.

Ogólna działalność produkcyjna społeczeństwa nie może nigdy przekroczyć rozmiarów, jakie zakreśla wielkość kapitałów, które społeczeństwo może w niej ulokować. Każdy człowiek dąży do jak największej korzyści z ulokowania swojego kapitału, co nieuchronnie prowadzi do korzyści dla społeczeństwa. Człowiek chce ulokować swój kapitał możliwie blisko (w kraju).

Stąd preferencje kupców-hurtowników:

handel wewnętrzny → konsumpcyjny handel zagraniczny → przewozowy handel zagraniczny

Kraj ojczysty staje się ośrodkiem, wokół którego krążą stale kapitały mieszkańców danego kraju i ku któremu zawsze zmierzają.

Zyski przedsiębiorcy zależą od wartości produktu, która powinna być jak najwyższa.

Roczny dochód każdego społeczeństwa = zawsze dokładnie wartości wymiennej całej produkcji rocznej jego wytwórczości. Każdy chce maksymalizować swój zysk, przez co nieumyślnie pracuje nad maksymalizacją dochodu społecznego.

„…jakaś niewidzialna ręka kieruje nim tak, aby zdążał do celu, jakiego wcale nie zamierzał osiągnąć.”

Mając na uwadze swój własny interes człowiek często popiera interesy społeczeństwa skuteczniej niż wtedy, gdy zamierza służyć im rzeczywiście.

Narzucanie odgórne monopolu na rynku jest:

• albo bezużyteczne (gdy produkt krajowy kosztuje tyle samo co zagraniczny)
• albo szkodliwe (gdy produkt krajowy jest droższy – oczywiste jest, że nie powinno się wówczas go wytwarzać).

Działalność produkcyjna społeczeństwa może wzrastać tylko proporcjonalnie do wzrostu kapitału społeczeństwa, a jego kapitał może wzrastać tylko proporcjonalnie do tego, co można stopniowo zaoszczędzić z dochodów społeczeństwa.

„Dopóki jeden z dwóch krajów taką przewagę posiada, a drugi jej nie ma, dopóty drugiemu krajowi opłaca się lepiej nabywać potrzebne dobra od kraju pierwszego, niż samemu je wytwarzać.”

Pobierz: Adam Smith „Badania nad naturą i przyczynami bogactwa narodów”